Lisansüstü Eğitim Enstitüsü · Sosyal Hizmet · Lisansüstü
Dersin Amacı
Bu dersin amacı, yüksek lisans öğrencilerinin insan haklarının tarihsel, felsefi, hukuksal ve toplumsal temellerinden hareketle günümüzde ortaya çıkan insan hakları sorunlarını sosyal hizmet ve sosyal politika perspektifinden ileri düzeyde incelemelerini ve eleştirel olarak değerlendirmelerini sağlamaktır.
Ders kapsamında öğrencilerin; insan hakları, sosyal adalet, eşitlik ve insan onuru temelinde güncel toplumsal sorunları analiz etmeleri; insan hakları ihlallerinin birey, aile, grup ve toplum üzerindeki etkilerini mikro, mezzo ve makro düzeylerde değerlendirmeleri amaçlanmaktadır. Bu doğrultuda sosyal hizmetin hak temelli, koruyucu-önleyici ve savunuculuk odaklı yaklaşımları güncel insan hakları sorunlarıyla ilişkilendirilecektir.
Ders ayrıca öğrencilerin; göç ve mültecilik, yoksulluk ve sosyal dışlanma, dezavantajlı grupların haklara erişimi, ayrımcılık, dijitalleşme ve yapay zekâ, mahremiyet ve veri güvenliği, afet ve krizler ile kültürel ve toplumsal çeşitlilik gibi güncel insan hakları sorunlarını ulusal ve uluslararası gelişmeler çerçevesinde değerlendirebilmelerini hedeflemektedir.
Bu çerçevede öğrencilerin ulusal ve uluslararası insan hakları belgelerini ve koruma mekanizmalarını güncel sorunlarla ilişkilendirmeleri; farklı ülke uygulamalarını karşılaştırmaları ve insan hakları sorunlarına yönelik hak temelli sosyal hizmet ve sosyal politika yaklaşımlarını eleştirel ve akademik bir bakış açısıyla değerlendirmeleri amaçlanmaktadır.
Ders İçeriği
Bu ders; insan haklarının tarihsel, felsefi, hukuksal ve toplumsal temellerinden hareketle 21. yüzyılda ortaya çıkan güncel insan hakları sorunlarını ele almaktadır. Ders kapsamında insan hakları sorunları; sosyal hizmet ve sosyal politika perspektifiyle, mikro, mezzo ve makro düzeylerde incelenmekte; ulusal ve uluslararası insan hakları mekanizmaları, dezavantajlı grupların haklara erişimi, göç, yoksulluk, dijitalleşme, yapay zekâ, afet ve krizler gibi güncel konular hak temelli ve karşılaştırmalı bir yaklaşımla değerlendirilmektedir.
· İnsan Haklarının Tarihsel, Felsefi, Hukuksal ve Toplumsal Temelleri
· 21. Yüzyılda İnsan Haklarının Değişen Niteliği ve Güncel Sorunları
· İnsan Hakları, Sosyal Hizmet ve Sosyal Politika Arasındaki İlişkiler
· Ulusal ve Uluslararası İnsan Hakları Belgeleri, Sözleşmeleri ve Koruma Mekanizmaları
· Hak Temelli, Lütuf Temelli ve Yükümlülük (Vecibe) Temelli Yaklaşımların Güncel İnsan Hakları Sorunları Açısından Değerlendirilmesi
· Sosyal Adalet, Eşitlik, İnsan Onuru, Ayrımcılık ve Sosyal Dışlanma
· İnsan Hakları Sorunlarının Ekosistem Yaklaşımıyla Mikro, Mezzo ve Makro Düzeylerde Analizi
· İnsan Hakları Bağlamında Etik Sorunlar ve Mesleki Sorumluluk
· Kültürel ve Dinî Çeşitlilik, Kültürlerarası Etkileşim ve İnsan Hakları
· Göç, Sığınmacılık, Mültecilik ve Zorunlu Yerinden Edilme Bağlamında Güncel İnsan Hakları Sorunları
· Çocuklar, Kadınlar, Yaşlılar, Engelliler ve Diğer Dezavantajlı Grupların Haklara Erişim Sorunları
· Yoksulluk, İstihdam, Sosyal Dışlanma ve Sosyal Korumanın İnsan Hakları Boyutu
· Dijitalleşme ve Yapay Zekâ Çağında İnsan Hakları: Dijital Eşitsizlik, Mahremiyet, Etik ve Veri Güvenliği
· Afet, Kriz ve Travma Durumlarında Güncel İnsan Hakları Sorunları
· İnsan Haklarının Korunmasında Savunuculuk, Katılım, Kurumlararası İşbirliği ve Çok Disiplinli Yaklaşımlar
· Ulusal ve Uluslararası Sosyal Politikaların İnsan Hakları Perspektifinden Analizi
· Uluslararası ve Karşılaştırmalı Perspektiften Güncel İnsan Hakları Sorunlar
Zorunlu Kaynaklar
- Ankara Üniversitesi Açık Öğretim Fakültesi, İnsan Hakları ve Sosyal Hizmet, https://icerik.ataaof.edu.tr/?d=insanhaklarivesosyalhizmet
- Ders notları, Power Point sunumlar, Multi medial (youtube, video vb.) sunumlar.
- Fethi GÜNGÖR, 2016, İnsan Hakları ve Sosyal Hizmet, Sosyal Hizmet Ön Lisans Programı, İstanbul Üniversitesi Açık ev Uzaktan Eğitim Fakültesi.
- Mehmet GEDİK, 2021, AHSEN-Sosyal Hizmet Modeli, İslâmi Sosyal Hizmet Yaklaşımı, İstanbul: Efe Akademi Yayınları.
- Mehmet GEDİK, Sosyal Hizmetlerde Hak Temelli Yaklaşım, Çekmece İZÜ-Sosyal Bilimler Dergisi̇, Cilt 8: Sayı:16 2020: 28-57, https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1153705
- Nail THOMPSON, 2016, Kuram ve Uygulamada Sosyal Hizmeti Anlamak, 3. Baskı, Çeviri: Buğra Yıldırım, Dipnot Yayınları, Ankara.
- Thomas HAMMARBERG, 2012, Avrupa’da İnsan Hakları, İletişim Yayınları, İstanbul
Önerilen Kaynaklar
- Jim İFE, 2017, İnsan Hakları ve Sosyal Hizmet – Hak Temelli Bir Uygulamaya Doğru, Nika Yazınları, Ankara.
- Fethi GÜNGÖR, 2019, Hakkın Elinden Tutmak-İnsan Haklarını Yeniden Düşünmek, Nobel Yayınları, İstanbul
- Chandra MUZAFFAR, 2004, İnsan Hak(sızlık)ları – İnsan Haklarını Yeniden Düşünmek, Pınar Yayınları, İstanbul.
- Saffet KÖSE, 2018, İslam Hukukunda, Hakkın Kötüye Kullanılması, İFAV, İstanbul.
- Servet ARMAĞAN, 2015, İslâm Hukukunda Temel Hak ve Hürriyetler, DİB-Yayınları, Ankara
Açıklamalar
“SHZ 529 / İnsan Hakları ve Güncel Sorunlar” dersleri 9.Hafta – 14.Hafta arasında ders bağlamında dağıtılacak olan ödevlerin başlıkları dahilinde dersler işlenecektir. Konu ilk ders günü (1.Hafta) öğrenciler ile görüşülerek kararlaştırılacaktır.
“SHZ 529 / İnsan Hakları ve Güncel Sorunlar“ derslerine; bir sonraki hafta için belirtilmiş olan “Ön Hazırlık“ başlıkları altında verilmiş olan içerikler dikkate alınarak öğrenciler derse ön hazırlıklı olarak geleceklerdir.
“SHZ 529 / İnsan Hakları ve Güncel Sorunlar“ dersleri her dersin işlenmesi sonrasında KBS’den (Kampüs Bilgi Sistemi) “Materyal” bölümünden ulaşılabilecektir.
Kurallar
Derslere Katılıma İlişkin Hatırlatmalar:
- İlgili bu derse %70 devam / katılım zorunluluğu vardır.
- Ara sınava kadar (8. Hafta) %70’in altında kalan ders katılımları, belirlenen ders notu üzerinden (-10%) olarak kesinti yapılacaktır.
- Ara sınava kadar (8. Hafta) %50'in altında kalan ders katılımları, belirlenen ders notu üzerinden (-20%) kesinti yapılacaktır.
- Final sınavına kadar (16. Hafta) iki dönemin toplamı %70’in altında kalan ders katılımları, toplam katılım oranının hiçbir mazeret bildirmeden (geçerli bir rapor) %70’in altında kalması durumunda öğrencinin ödevi geçersiz sayılabilecektir. Bu durumda öğrencinin bir gurup içerisinde yer almış olması yeterli bir sebep sayılmayacaktır.
Ödevlere İlişkin Hatırlatmalar:
- Ödevler grup ödevi yapılması durumunda; grup içerisinde yer alan öğrencilerin farklı notlar alabilmeleri olasıdır. Öğrencilerin grup içerisinde ödeve katılımları ve sunumlar noktasında göstereceği performans (konuya vakıflığı) dikkate alınarak notlar verilecektir.
- İlgili bu ders bağlamında hazırlanması gereken bireysel ve/veya grup ödevleri yazılı (Word-Dosya) ve sunumlar (PowerPoint) bütün öğrencilerden dijital ortamda alınacaktır. Basılı alınması gerektirecek bir durum olduğunda bu konu öğrenciler ile görüşülerek kararlaştırılacaktır.
- Vize (Ara Sınav) notu yerine alınacak olan bireysel ve/veya grup ödevleri WORD dijital dosya olarak teslim alınacaktır.
- İZÜ’nün tez yazım kılavuzu dikkate alınacaktır. (2. sınıf öğrencileri aynı zamanda Bilgisayar Okuryazarlığı dersinde almış oldukları ders bilgilerini de dikkate almak durumundadırlar.
- Teslim alınan bütün ödevler “İntihal Programı” üzerinden kontrol edilecektir. İntihal oranları %20’nin altında olan ödevler değerlendirmeye alınacak, %20’nin üstünde olan ödevlerden intihal oranları dikkate alınarak; not belirleme çizelgesinde belirtilen oranlarda puanlamalarda kesinti yapılacaktır. İntikal değerlendirmelere ilişkin şu linkten: (https://www.youtube.com/watch?v=f-aP2Xwske4) bakılabilir.
Dersin Öğrenme Çıktıları
- İnsan haklarının tarihsel, felsefi, hukuksal ve toplumsal temellerini açıklayabilmeleri; insan haklarının tarihsel dönüşümünü ve 21. yüzyılda ortaya çıkan güncel insan hakları sorunlarını bu temeller çerçevesinde eleştirel olarak değerlendirebilmel
- Güncel insan hakları sorunlarını sosyal hizmet, sosyal politika, sosyal adalet, eşitlik, insan onuru, katılım ve ayrımcılık yasağı ilkeleriyle ilişkilendirerek analiz edebilmeleri; hak temelli, lütuf temelli ve yükümlülük (vecibe) temelli yaklaşıml
- İnsan hakları sorunlarını ekosistem yaklaşımı çerçevesinde mikro, mezzo ve makro düzeylerde analiz edebilmeleri; bireysel, toplumsal ve yapısal etmenler arasındaki ilişkileri ve hak temelli koruyucu-önleyici yaklaşımların bu düzeylerdeki rolünü değer
- Interpret national and international human rights instruments, conventions, and protection mechanisms; evaluate the roles of the United Nations, the Council of Europe, the European Union, and other international mechanisms in protecting human rights
- Göç ve mültecilik, yoksulluk, sosyal dışlanma, çocukluk, yaşlılık, engellilik, toplumsal eşitsizlikler ve diğer kırılganlık alanlarında ortaya çıkan güncel insan hakları sorunlarını eleştirel olarak analiz edebilmeleri; dezavantajlı ve kırılgan grupl
- Kültürel ve dinî çeşitlilik, kültürlerarası etkileşim, ayrımcılık, eşitlik ve farklılıklara saygı konularını insan hakları perspektifinden analiz edebilmeleri; kültürel duyarlılık ile evrensel insan hakları ilkeleri arasındaki ilişkiyi eleştirel biçi
- Dijitalleşme ve yapay zekânın insan hakları üzerindeki etkilerini; dijital eşitsizlik, mahremiyet, etik, veri güvenliği, dijital katılım ve teknolojiye erişim boyutlarıyla analiz edebilmeleri ve teknolojik dönüşümün ortaya çıkardığı yeni insan haklar
- Afet, kriz ve travma durumlarında ortaya çıkan insan hakları sorunlarını ve kırılganlıkları analiz edebilmeleri; insan haklarına uygun hak temelli, koruyucu, önleyici ve müdahale yaklaşımlarını etik ve mesleki sorumluluklar çerçevesinde değerlendireb
- İnsan haklarının korunması ve geliştirilmesinde savunuculuk, aktif yurttaşlık, katılım, kurumlararası iş birliği, ağ oluşturma, çok disiplinli çalışma ve sosyal politika süreçlerinin rolünü değerlendirebilmeleri ve güncel insan hakları sorunlarına
- Güncel insan hakları sorunlarını ulusal ve uluslararası gelişmeler, bilimsel literatür ve insan hakları standartları çerçevesinde karşılaştırmalı, eleştirel ve yansıtıcı bir yaklaşımla analiz edebilmeleri; sosyal hizmet ve sosyal politika uygulam
Temel Alan Dağılımı
Öğretim Yöntem ve Teknikleri
Ölçme ve Değerlendirme
AKTS / İş Yükü
| Etkinlik | Sayı | Süre (saat) | Toplam İş Yükü |
|---|---|---|---|
| Ders Süresi (Sınav Haftası Dahil) | 16 | 3 | 48 |
| Sınıf Dışı Ders Çalışma Süresi | 16 | 4 | 64 |
| Ara Sınav | 1 | 1 | 1 |
| Kısa Sınav | 0 | 0 | 0 |
| Ödev | 2 | 30 | 60 |
| Uygulama | 0 | 0 | 0 |
| Final | 1 | 1 | 1 |
Ders Akışı
| Hafta | Konu | Ön Hazırlık |
|---|---|---|
| 1 | Tanışma / Oryantasyon, Güz Dönemi Ders içeriklerinin Tanıtılması | Ön hazırlık gerekmiyor |
| 2 | İnsan Hakları Tanımı ve Kavramı/ İnsan Haklarının Kaynağı ve Felsefi Temeli. / “İnsan” ve “Hak” kavramlarının Tahlili. | İnsan Nedir? İnsana ilişkin “Hak” Nedir? |
| 3 | Temel Hak ve Hürriyetler I. İslam’ın Temel Hak ve Hürriyetleri İslam’ın Temel İnsan Hak Belgeleri | İslam’ın Temel İnsan Hak Belgeleri nelerdir? |
| 4 | Temel Hak ve Hürriyetler II. Batı’da Temel Hak ve Hürriyetler İnsan Temel Haklarının Üç Geleneği | İnsan Temel Haklarının Üç Geleneği Nelerdir? |
| 5 | Küreselleşen Dünya’da İnsan Hakları Yaklaşımı İnsan Hakları Hukuku, Küresel İnsan Hakları Mevzuatı ve Güncel Tartışmalar | Evrensel Temel Hak Sözleşmelerinin incelenmesi |
| 6 | Sosyal Hizmet’in “Vecibe-Hak Temelli” Yaklaşımı | “Vecibe-Hak Temelli” Yaklaşımı “Hak Temelli”likten ayıran unsur nedir? |
| 7 | Günümüzde İnsan Haklarının Uygulanırlığı ve Sorunlar | Evrensel Temel Hak Sözleşmelerinin uygulanmasının önündeki engeller nelerdir? |
| 8 | Vize/Ara Sınav | Vize/Ara Sınavı Hazırlıkları |
| 9 | Sivil, Siyasi Hak ve Özgürlüklerin uygulanma sorunları | İnsan Haklarının uygulanmasında başlıca sorunlar nelerdir? |
| 10 | Avrupa Şartı’ndaki Bazı Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar | Avrupa Şartı kapsamında Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Hak ihlalleri nelerdir? |
| 11 | Sosyal Hizmetin İnsan Hakları Temelli Yaklaşım Sorunları | Sosyal Hizmet uygulamalarda insan hak temelli yaklaşım sorunları hakkında ön bilgiler edinilmeli |
| 12 | İnsan Haklarının İnşasında; Farklılıklara Saygı, Kültür, Etnik Duyarlılık ve Etik uygulama sorunları | İnsan hakları ve “Etik” yaklaşım ilişkileri hakkında ön bilgiler edinilmelidir. |
| 13 | İnsan Hakları Hukuku, Küresel İnsan Hakları Mevzuatı ve Güncel Sorunlar | Küresel İnsan Hakları Mevzuatı hakkında ön bilgiler edinilmelidir |
| 14 | Sosyal Hizmetlerde Evrensel İnsan Hakları bağlamında Yaklaşım Sorunları | Evrensel İnsan Hakları bağlamında sosyal hizmet uygulamaları nasıl olmalıdır? |
| 15 | Mülteci Hakları ve Sosyal Hizmet Yaklaşımları Sorunları | Batı Avrupa ülkeleri ve Türkiye’de Mülteci Hakları ve Sosyal Hizmet yaklaşımlarının karşılaştırılması. |
| 16 | Tahmini Final Sınavı | Final Sınavı Hazırlıkları |