Ana içeriğe atla

TDE 215 - Orhon ve Eski Uygur Türkçesi

İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi · Türk Dili ve Edebiyatı · Lisans

AKTS: 5 T+U+L: 3+0+0 Zorunlu
Koordinatör: Dr. Öğr. Üyesi Merve ERGÜT
Öğretim Üyeleri: Dr. Öğr. Üyesi Merve ERGÜT

Dersin Amacı

Bu dersin amacı; öğrencilere Eski Türkçe dönemini oluşturan Köktürk ve Eski Uygur Türkçesi metinlerinin keşif ve bilim dünyasına tanıtılma süreçlerini kavratmak; bu dönemlerde kullanılan alfabeler ile yazım kurallarını öğretmek; Orhon ve Eski Uygur Türkçesi evresinin dil özelliklerini öğretmek ve ilgili dil özelliklerinin yansıdığı metinleri tanıtmak; Orhon ve Eski Uygur Türkçesi evresi metinlerinin dilsel incelemelerini yaptırmak; Köktürk yazıtlarını özgün alfabeden okutmak; metinler üzerinde ses-biçim bilgisi temelli filolojik incelemeler yapabilme becerisi kazandırmaktır.

Ders İçeriği

Köktürk yazıtları ve Uygur metinlerinin keşfi, çözülmesi/okunması ve bu alanda yapılan temel filolojik çalışmalar; Köktürk alfabesinin yapısı, yazım kuralları, dönemin karakteristik ses ve biçim bilgisi özellikleri; Köktürk yazıtlarının özgün alfabeden okunması, Türkiye Türkçesine aktarılması ve dilsel açıdan çözümlenmesi; Eski Uygur Türkçesi metinlerinin tanıtımı; Eski Uygur Türkçesinin ses ve biçim bilgisi özellikleri; Eski Uygur Türkçesi eserleri ile Köktürk yazıtları üzerinde uygulamalı metin okuma, gramer tahlili ve dönemler arası dilsel karşılaştırma çalışmaları.

Zorunlu Kaynaklar

  1. ERGİN, Muharrem, Orhun Abideleri, Boğaziçi Yay., İst. 2008.
  2. GABAİN, Eski Türkçenin Grameri, (Çev. Mehmet Akalın), Türk Dil Kurumu Yay. 2007.
  3. TEKİN, Talat, Orhun Yazıtları, Türk Dil Kurumu Yay., Ank. 2010.
  4. TEKİN, Talat, Tarih Boyunca Türkçenin Yazımı, Simurg Yay., Ank. 1997.
  5. V. THOMSEN, Orhun Yazıtlarının Çözümü, Helsingfors 1896.
  6. SERTKAYA, Osman Fikri, Göktürk Tarihinin Meseleleri, Ankara 1995.
  7. TEKİN, Talat- ÖLMEZ, Mehmet, Türk Dilleri-Giriş, Yıldız Dil ve Edebiyat 2, İst. 2003.
  8. TEKİN, Talat, Orhun Türkçesi Grameri, Türk Dilleri ve Araştırmaları Dizisi, İst. 2003.
  9. AKAR, Ali, Türk Dili Tarihi, Ötüken Yay., İst. 2010.
  10. AKSAN, Doğan, En Eski Türkçenin İzlerinde, Muttiliangual Yay., İst. 2007.
  11. DEMİR, Nurettin- YILMAZ, Emine, Türk Dili El Kitabı, Grafiker Yay., Ank. 2010.
  12. ERCİLASUN, Ahmet B., Türk Dili Tarihi, Akçağ Yay., Ank. 2008.

Açıklamalar

Bu derste konunun daha iyi kavranabilmesi için dönem içinde birkaç defa kısa sınav yapılmaktadır.

Kurallar

İşlenen konularla ilgili gerekli bilgi verildikten sonraki hafta, kısa sınav yapılacaktır. İşlenen konular tekrar edilmeli.

Dersin Öğrenme Çıktıları

  1. Köktürk yazıtlarının ve Eski Uygur Türkçesi metinlerinin keşif süreçlerini, okunma serüvenlerini açıklar.
  2. Eski Türkçe metinlerinin Türk dili, tarihi ve edebiyatı açısından taşıdığı estetik ve belgesel değeri değerlendirir.
  3. Köktürk alfabesini ve yazım kurallarını kavrar.
  4. Köktürk yazıtlarını özgün alfabesinden okur.
  5. Köktürk Türkçesinin karakteristik ses ve biçim bilgisi özelliklerini metinler üzerinde uygular.
  6. Eski Uygur Türkçesi eserlerini içerik, terminoloji ve kültürel arka plan bakımından ayırt eder.
  7. Eski Uygur Türkçesinin ses ve biçim bilgisi özelliklerini belirler.
  8. Köktürk ve Eski Uygur Türkçesi metinlerini ses, biçim ve söz varlığı ölçütlerine göre karşılaştırır.

Temel Alan Dağılımı

(22) Beşeri Bilimler%100

Öğretim Yöntem ve Teknikleri

AnlatımSoru-CevapTartışmaAlıştırma ve UygulamaGösterimGösterip YaptırmaGrup ÇalışmasıBireysel Çalışma

Ölçme ve Değerlendirme

Sınav (Yazılı Sınav / Test: Doğru-Yanlış Testi, Çoktan Seçmeli Testi, Kısa Cevaplı Test, Eşleştirmeli Test)Sözlü Sınav

AKTS / İş Yükü

EtkinlikSayıSüre (saat)Toplam İş Yükü
Ders Süresi (Sınav Haftası Dahil)16348
Sınıf Dışı Ders Çalışma Süresi16116
Ara Sınav111
Kısa Sınav000
Ödev16116
Uygulama16232
Final111

Ders Akışı

HaftaKonuÖn Hazırlık
1Köktürk Yazıtlarının Keşfi, Okunması, Yazıtlarla İlgili Yapılan ÇalışmalarSunulan kaynakların ilgili bölümünün incelenmesi.
2I. ve II. Türk Kağanlıklarından Kalan Yazıtlar, Yazıtların Edebi DeğeriSunulan kaynakların ilgili bölümünün incelenmesi.
3Köktürk Alfabesi, Köktürk Türkçesi Yazım Kuralları, Ses ve Biçim Bilgisi ÖzellikleriSunulan kaynakların ilgili bölümünün incelenmesi.
4Köktürk Yazıtları Okuma ve Dilsel Metin İncelemeleriSunulan kaynakların ilgili bölümünün incelenmesi.
5Köktürk Yazıtları Okuma ve Dilsel Metin İncelemeleriSunulan kaynakların ilgili bölümünün incelenmesi.
6Köktürk Yazıtları Okuma ve Dilsel Metin İncelemeleriSunulan kaynakların ilgili bölümünün incelenmesi.
7Köktürk Yazıtları Okuma ve Dilsel Metin İncelemeleriSunulan kaynakların ilgili bölümünün incelenmesi.
8Ara Sınav.
9Uygur Türkçesi: Eski Uygur Türkçesi Metinlerin Keşfi, Metinlerle İlgili Yapılan ÇalışmalarSunulan kaynakların ilgili bölümünün incelenmesi.
10Uygurların Kullandıkları Alfabeler / Köktürk Harfli Uygur Yazıtları: Taryat (Terhin) Yazıtı, Tes Yazıtı, Şine Usu Yazıtı, Kara Balasagun Yazıtı, Gülbelcin Yazıtı, Somon-Tes Yazıtı, Somon-Sevrey YazıtıSunulan kaynakların ilgili bölümünün incelenmesi.
11Eski Uygur Türkçesi Dönemi Eserleri: Manihaist, Budist, Müslüman, Hıristiyan Çevreye Ait MetinlerSunulan kaynakların ilgili bölümünün incelenmesi.
12Eski Uygur Türkçesi Ses ve Biçim ÖzellikleriSunulan kaynakların ilgili bölümünün incelenmesi.
13Eski Uygur Türkçesiyle Yazılmış Eserleri Okuma ve İnceleme ÇalışmalarıSunulan kaynakların ilgili bölümünün incelenmesi.
14Köktürk ve Eski Uygur Türkçesiyle Yazılmış Eserleri Okuma ve İnceleme ÇalışmalarıSunulan kaynakların ilgili bölümünün incelenmesi.
15Final Sınavı.
16..