Eğitim Fakültesi · Türkçe Öğretmenliği · Lisans
Dersin Amacı
Türkiye Türkçesinin yapı bilgisi özelliklerini açıklamak. Türk dilinin sözcük ek ve köklerini tanıtmak, sözcük kök ve gövdelerinin ek aldığı zaman uğradığı anlam ve yapı değişikliklerini, eklerin sözcük kök ve gövdelerine kazandırdığı anlam ve anlam nüanslarını fark ettirmek.
Ders İçeriği
Dilin tanımını kavratmak; dilin işlevlerini göstermek; Türk dil bilgisi ve dil biliminin temel kavramlarını açıklamak; ekler hakkında yeterli akademik bilgiye sahip olmak.Türkçenin yapısal özelliklerini öğrenmek. Sözcük (kök, ek); Kökenlerine göre sözcük türleri [yerli sözcük, yabancı sözcük: köken bilgisi(etimoloji)], yapılarına göre sözcük türleri (yalın sözcük, türemiş sözcük, bileşik sözcük); Türlerine göre sözcükler [ad, sıfat, eylem(fiil), belirteç(zarf), adıl(zamir), bağlaç, ilgeç(edat), ünlem]; Türkçenin ekleri (yapım ekleri, çekim ekleri, fiilimsi ekleri, çatı ekleri, ek fiil ekleri); Sözcüklerin kök/gövde ve eklerini çözümleme uygulamaları.
Dersin Öğrenme Çıktıları
- Eklerin türlerini bağlamdaki kullanıma göre belirler.
- Dil bilgisi ve dil bilimin temel kavramlarını tanır.
- Sözcükleri türlerine göre sınıflandırır.
- Sözcükleri yapısal bakımdan çözümler.
- Türkçenin karakteristik yapısal özellikleriyle diğer dillerin yapısal özelliklerini karşılaştırır.
- Eklerin işlevlerini, bağlamdaki kullanıma göre belirler.
Temel Alan Dağılımı
Öğretim Yöntem ve Teknikleri
Ölçme ve Değerlendirme
AKTS / İş Yükü
| Etkinlik | Sayı | Süre (saat) | Toplam İş Yükü |
|---|---|---|---|
| Ders Süresi (Sınav Haftası Dahil) | 16 | 2 | 32 |
| Sınıf Dışı Ders Çalışma Süresi | 10 | 1 | 10 |
| Ara Sınav | 1 | 1 | 1 |
| Kısa Sınav | 0 | 0 | 0 |
| Ödev | 10 | 1 | 10 |
| Uygulama | 16 | 1 | 16 |
| Final | 1 | 1 | 1 |
Ders Akışı
| Hafta | Konu | Ön Hazırlık |
|---|---|---|
| 1 | Türkçenin yapısal özellikleri; biçim bilgisi, biçim bilimin dilin diğer bileşenleriyle ilişkisi, biçimbirim | Ders notları |
| 2 | Sözcük; kök (köklerin özellikleri; isim kökleri, fiil kökleri, ortak kök, sesteş kök); gövde; taban; ek | Ders notları |
| 3 | Biçim bilgisi açısından sözcükler; Kökenlerine göre sözcükler (yerli sözcük, yabancı sözcük); Yapılarına göre sözcükler (yalın sözcük, türemiş sözcük, bileşik sözcük); Çekimlenip çekimlenememeleri açısından sözcükler; Türetmeye uygun olup olmamaları açısından sözcükler (açık-kapalı tür); Türlerine göre sözcükler [ad, sayılar, sıfat, belirteç(zarf), adıl(zamir), eylem(fiil), bağlaç, ilgeç(edat), ünlem]; Tür değiştirme | Ders notları |
| 4 | Türkçenin ekleri; yapım ekleri, çekim ekleri Yapım ekleri (İsimden isim yapım ekleri, isimden fiil yapım ekleri, fiilden isim yapım ekleri, fiilden fiil yapım ekleri) | Ders notları |
| 5 | Çekim ekleri (İsim çekim ekleri, fiil çekim ekleri) İsim çekim ekleri [Çokluk eki, iyelik eki, durum ekleri (eksiz hâl, yükleme hâli, yönelme hâli, bulunma hâli, ayrılma hâli, ilgi hâli, eşitlik hâli, vasıta hâli, yön gösterme hâli)] | Ders notları |
| 6 | İsim çekim ekleri (soru eki, bildirme eki), isimlerde olumsuzluk, isimlerde küçültme Kök, gövde, taban, yapım ekleri ve isim çekim ekleri ile ilgili uygulamalar | Ders notları |
| 7 | Ek fiilin şimdiki ve geniş zamanda çekimi, ek fiilin bilinen geçmiş zamanda çekimi, ek fiilin öğrenilen geçmiş zamanda çekimi, ek fiilin şart çekimi | Ders notları |
| 8 | Fiilimsi ekleri, (isim fiil ekleri, sıfat fiil ekleri, zarf fiil ekleri) | Ders notları |
| 9 | Resmî tatil | . |
| 10 | Ara Sınav | . |
| 11 | Fiil çekim ekleri: Şahıs ekleri (birinci tip şahıs ekleri, ikinci tip şahıs ekleri, üçüncü tip şahıs ekleri), zaman eki, olumsuzluk eki, soru eki | Ders notları |
| 12 | Şekil ve zaman ekleri Fiillerin basit çekimleri (şimdiki zaman, geniş zaman, bilinen geçmiş zaman, öğrenilen geçmiş zaman, gelecek zaman, şart, istek, gereklilik, emir) | Ders notları |
| 13 | Fiillerin birleşik kipli çekimleri (hikâye, rivayet, şart) | Ders notları |
| 14 | Tezlik, yeterlik, sürerlik, yaklaşma bildiren biçimbirimler) | Ders notları |
| 15 | Çatı ekleri [özne - yüklem ilişkisi bakımından (etken, edilgen, dönüşlü, işteş, yaptırımlı), nesne - yüklem ilişkisi bakımından (geçişli geçişsiz)] | Ders notları |
| 16 | Final Sınavı | . |