Lisansüstü Eğitim Enstitüsü · Tarih ve Medeniyet Araştırmaları · Lisansüstü
Dersin Amacı
Siyasetname eserleri, İslami siyaset düşüncesinin insana, topluma, devlete ve âleme dair tasavvurlarının ifade edildiği edebi ve ahlaki metinlerdir. İslam dünyası, bu bakımdan köklü ve saygıdeğer bir entelektüel geleneği günümüze miras bırakmıştır. Sahip olduğumuz bu zengin birikimin ve medeniyetimizin siyasi düşünce sistemini belirlemiş önemli düşünürlerin siyasetname eserleri derste incelenerek yorumlanacaktır. Dolayısıyla bu ders, İslami siyaset düşüncesinin temel bileşenlerini oluşturan bu büyük entelektüel mirası tekrar hatırlayarak, günümüze aktarılmasına katkıda bulunmak amacı ile tasarlanmıştır.
Ders İçeriği
Üretildikleri döneme özgün siyasi koşullar, zihniyet yapısı ve kültürü hakkında bilgi veren siyasetname ve nasihatname eserleri, İslami siyaset düşüncesinin aynası ve yapılandırıcısı özelliğini taşımaktadırlar. Süreklilik arz eden kavram ve fikirleri günümüzü de etkilemiştir. İslami siyaset düşünce geleneğinin uzun vadeli etkilerinin temel metinleridir. Siyasetname eserleri bir yönüyle toplum ve devlet tasavvurlarına dair bilgi veren temel kaynaklar olarak değerlendirilebilir. Kullandıkları kavramlar insan, toplum ve devlet tasavvuru, kurumları yorumlayışları, savundukları ilkeler ve eleştiriler paha biçilmez verilerdir. Üretildikleri dönemin siyaset anlayışını, iktisat, kültür ve sosyal koşullarını yansıtan metinlerdir ve bu bakımdan zihniyet, siyaset ve kültür okuması için de elverişli kaynaklardır.
Bu derste, bazı önemli siyasetname eserlerini kronolojik sıralamayla ele alarak, İslami düşünce yapısının tarihsel gelişim sürecinde göze çarpan süreklilik ve farkları irdelenecektir. Bu bağlamda bazı sorulara cevap aranacaktır:
- Bir toplumda siyasi otoriteye veya devlete gerek olduğu neden ileri sürülür? Bu ideolojik bir kurgu mu? Gerçekten bir ihtiyaç mı?
- Bu metinlerde ifade edilen insan, toplum ve devlet tasavvurları hangi fikirlere dayanmaktadır?
- Bu tasavvurlara dayanan siyasetname yazarlarına göre devlet ve toplum ilişkisi nasıl olmalı ve yönetilmelidir?
- İdeal hükümdar imgesi hangi vasıf ve özellikleri üzerine kurgulanmıştır?
- Devlet meşruiyetini nasıl elde edebilir? Meşruiyetinin temeli nedir?
- Devlet-toplum; devlet-din ilişkisi hangi temellere/kaidelere göre kurulmalıdır?
- Devlet kurumunun hukukî niteliği adalet idesine hangi gerekçelerle bağlanmaktadır?
Dersin Öğrenme Çıktıları
- İslami siyaset düşüncesinin yapılandırıcısı olan metinler hakkında fikir ve bilgi sahibi olmak
- Tarih, siyaset teorisi, iktisat, kültür veya sosyal yaşam araştırma ve okumaları için nasihatname türü kaynakları tanımış ve biliyor olunması
- İslami siyaset düşünce sistemindeki gelişme sürecini, olgunluğunda süreklilik ve farkları gözlemleme yetisi
- Birinci kaynaklar ile çalışmak ve bu metinlerin eleştirel okumasını ve analiz kabiliyetini geliştirmek
- bilginin teminini, tenkidini, tasnifini ve incelemesini yapabilme becerisini geliştirmek
Temel Alan Dağılımı
Öğretim Yöntem ve Teknikleri
Ölçme ve Değerlendirme
AKTS / İş Yükü
| Etkinlik | Sayı | Süre (saat) | Toplam İş Yükü |
|---|---|---|---|
| Ders Süresi (Sınav Haftası Dahil) | 0 | 0 | 0 |
| Sınıf Dışı Ders Çalışma Süresi | 0 | 0 | 0 |
| Ara Sınav | 0 | 0 | 0 |
| Kısa Sınav | 0 | 0 | 0 |
| Ödev | 0 | 0 | 0 |
| Uygulama | 0 | 0 | 0 |
| Final | 0 | 0 | 0 |
Ders Akışı
| Hafta | Konu | Ön Hazırlık |
|---|---|---|
| 1 | Genel Giriş – dersin tanıtımı ve yaklaşım | yok |
| 2 | Siyasetname eserlerinin oluşumu ve tarihi arkaplanı | M. Şakir Yılmaz, Sultanların Aynası, ilgili bölüm |
| 3 | 1. grup çalışması: Maverdi - Ahkâmü’s-Sultâniyye | eser ve ilgili makaleler |
| 4 | 2. grup çalışması: Farabi – İdeal Devlet / El-Medinetü’l-Fazıla | eser ve ilgili makaleler |
| 5 | 3. grup çalışması: Gazzâlî – Nasihatü’l-Mülûk | eser ve ilgili makaleler |
| 6 | 4. grup çalışması: Nizamü’l-Mülk, Siyasetname | eser ve ilgili makaleler |
| 7 | Yusuf Has Hacib – Kutadgu Bilig | eser ve ilgili makaleler |
| 8 | Ara sınav | ders notları ve makaleler |
| 9 | Nasiruddin Tusî, Ahlak-ı Nasırî | eser ve ilgili makaleler |
| 10 | Amasî, Mir’âtü’l-mülk | eser ve ilgili makaleler |
| 11 | Bedri Dilşad, Muradname | eser ve ilgili makaleler |
| 12 | Tursun Beg, Tarih-i Ebu’l-Feth | eser ve ilgili makaleler |
| 13 | Pîr Mehmed Za'ifi - Gülşen-i Mülûk | eser ve ilgili makaleler |
| 14 | Kınalızâde Ali Efendi, Ahlâk-ı Alâî | eser ve ilgili makaleler |
| 15 | Kâtib Çelebi - Düstûru'l-amel li Islâhi'l-halel | eser ve ilgili makaleler |
| 16 | Final Ödevi | Final Ödevi |