Lisansüstü Eğitim Enstitüsü · Sosyoloji · Lisansüstü
Dersin Amacı
1-Jeopolitik bölge olarak konumunu ve önemini devamlı koruyan Ortadoğu coğrafyasına daha geniş perspektifte bakılarak yapılan pek çok din-İslam araştırmalarının, politika ve uluslararası ilişkiler çalışmalarının yanısıra, ortadoğu halkları, kültürleri, dinleri ve etnik yapılarını sosyolojik ve antropolojik bakış açılarından incelemektir.
2-Sosyolojik -Antropolojik ekseninde bir çerçeve oluşturduktan sonra da, geniş bir yelpazede ortaya koyduğu toplumsal, kültürel-dini ve siyasi gelişmeler tarihsel süreç içinde bölgeyi nasıl şekillendirdiğini analiz etmektir.
3-Ortadoğu coğrafyasının dominant dinleri- Islam'la birlikte Yahudilik ve Hristiyanlık dinlerindeki dini komuniteleri ve farklı din anlayışları hakkında sosyolojik ve antropolojik analizler yapmak. Farklı dini anlayış ve ekollerin ortaya çıkmasında sadece dini anlayış, faktör ve farklılıkların yanısıra, dönemlerin siyasal, kültürel ve ekonomik etkenlerin de nasıl rol oynadığı hakkında eleştirel bir analiz ve yorum getirmeyi amaçlamaktadır.
4-Ortadoğu bölgesinin tarihsel süreçte ve günümüzde içinden geçtiği siyasal istikrarsızlığın, sivil savaşların-çatışmaların, demokratik mücadelelerin ortaya çıkmasına yayılmasına etnik ve kültürel faktörlerin nasıl etki ettiği ve şekillendirdiği hakkında kritik bakış açıları ve tartışmalar üretmektir.
Ders İçeriği
1-Ortadoğu coğrafyasındaki dinler ve etnik yapılar hakkında genel bir çerçeve çizmek.
2-Ortadoğu araştırmaları üzerine farklı perspektiflerden yapılan çalışmaları tanıtmak, ve özellikle islam Dünyası ve Müslümanlar üzerine yapılan sosyolojik - antropolojik incelemeleri kısaca gözden geçirmek.
3-Ortadoğunun demografik yapısı hakkında bilgilendirmek ve farklı dinsel, kültürel ve etnik yapıların tarihsel süreçte değişim ve dönüşümleri üzerine sosyolojik-antropolojik değerlendrimeler yapmak.
4-Tarihsel süreçde ortaya çıkan farklı din anlayışların ve etnik ve kültürel yapıların günümüzde mezhep-din ve etnik eksenli çatışmaları ve sivil savaşalrı nasıl etkilediği ve şekillendiridiğini göstermek.
5-Modernleşme ve Küreselleşme dalgaları sonucu ortaya çıkan Demokratik ve Siayasal Bilinçlenme eğilimleri ve Arap Baharını tetikleyen siyasal, ekonomik ve dinsel faktörlerin etkilerini incelemek.
Zorunlu Kaynaklar
-Hourani, Albert - Arap Halkları Tarihi, İletişim Yayınları, 2014.
-Gellner, Ernest - Müslüman Toplum, Kabalcı 2012
-Bates, Daniel & Amal, R. - Ortadoğu Halkları ve Kültürleri, Dipnot,
-İbn Haldun - İslam Araştırmaları Dergisi, 2007 sayıları
-Gallagner, Nancy - Elhamdulillah Laikiz, İletişim, 2002
-van Bruinessen, Martin, Ağa, Şeyh Devlet, İletişim, 2015
-van Bruinessen, Martin - Kürtlük, Türklük, Alevilik: Etnik ve Dinsel Kimlik Mücadeleleri, İletişim, 2008
-Lindholm, Charles - İslami Ortadoğu, Tarihsel Antropoloji, İmge, 2003
-Schulze, K.E. & Campbell, C. & Stokes, M. - Ortadoğu'da Etnik ve Dinsel Azınlıklar, Totem, 2015.
-Bozarslan, Hamit - Ortadoğu'nun Siyasal Sosyolojisi, Arap İsyanlarından Önce ve Sonra, İletişim, 2012
-Büyükkara, Mehmet A. - Çağdaş İslami Akımlar, Klasik, 2017.
-Fığlalı, Ethem Ruhi - Günümüz İslam Mezhepleri Tarihi, izmir İlahiyat Vakfı Yay. 2014.
Önerilen Kaynaklar
-Lewis, Bernard - İnanç ve İktidar: Orta Doğu’da Din ve Siyaset, Akıl Çelen Kitaplar, 2017
-Karpat, Kemal H. - Osmanlı'dan Günümüze Ortadoğu'da Millet, Milliyet ve Milliyetçilik, Timaş, 2013
-Cleveland, William L. - Modern Ortadoğu Tarihi, Agora Kitaplığı, 2008.
-Atacan, Fulya (der) - Değişen Toplumlar ve Değişmeyen Siyaset: Ortadoğu, Bağlam, 2004.
Dersin Öğrenme Çıktıları
- Öğrenci bu dersi alarak genelde islam Dünyası özelde Ortadoğu coğrafyası hakkında sadece bir perspektiften düz okuma ve anlamanın ötesinde geçerek daah geniş bakış açısından sosyal, kültürel, dini ve etnik faktörlerin nasıl rol oynadığı hakkında bilgi sahibi olacaktır.
- Ortadoğu'nun Dini ve Etnik Yapısı dersi öğrencilere tarihsel ve siyasi gelişmelerin ve olayların yanısıra, bu oluşumlarda bölgenin dinsel yapısı - farklı dini anlayışların oynadığı rol ve katkısı hakkında eleştirel sosyolojik ve antropolojik yaklaşımların getirdiği boyutları göstermektir.
- Ortadoğu'nun Dini ve Etnik Yapısı dersi, öğrenciler etnik ve dinsel gerilimler ve çatışmaların bölgeyi geçmişte ve günümüzde nasıl istikrarsızlaştırdığı hakkında bilgi sahibi olmalarını sağlamaktadır.
- Ortadoğu'nun Dini ve Etnik Yapısı dersi, öğrencilere tarihte vuku bulan savaşların ve çatışmaların arkasında yatan dinsel farklılıklar ve anlayışların ve etnik gerginlik-çatışmaların ve milliyetçilik akımların bölgeyi nasıl şekillendirdiği ve günümüze yansıyan yönlerini mevcut sivil savaşların anlaşılmasını sağlamaktır.
- Bu ders, öğrencilere, din, kimlik, İslam kültürü; topluluk kimlikleri ve etnik gruplar; çobanlık ve göçebe toplum; tarım ve değişen köy; kentler ve kent yaşamı; kadınlar ve toplumsal düzen; iktidarın yereldeki örgütlenme biçimleri olarak liderlik, hamilik ve kabilecilik gibi yapıları hakkında bilgilenmelerini sağlamaktır.
- Modernleşme ve Küreşelleşmenin Ortadoğu coğrafyasını ve İslam Dünyasını nasıl şekillerndirdiğini ve Arap Baharı-Uyanışı ve yeni Devrimlerin Ortaya çıkışını göstermek.
- Olgunlaşmadan ve Uluslararası Politikaların ve Aktörlerin İkircikli Tutumları ve yaklaşımları sonucu Arap-Baharı/Uyanışı ve yeni Devrimlerin Ortadoğu'da Siyasal Belirsizliklere ve Istikrarsızlıklara ve Sivil Savaşlara yol açtığını sorgulamak