Lisansüstü Eğitim Enstitüsü · Klinik Psikoloji · Lisansüstü
Dersin Amacı
Bu dersin temel amacı, klinik psikoloji yüksek lisans öğrencilerine travmatik yaşantıların nörobiyolojisi, psikopatolojisi, değerlendirmesi ve tedavisi hakkında derinlemesine ve uygulamaya yönelik bir yetkinlik kazandırmaktır. Ders sonunda öğrencilerin, travmanın bireyler üzerindeki çok boyutlu etkilerini (bilişsel, duygusal, bedensel ve ilişkisel) anlamaları, Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB) ve travmayla ilişkili diğer bozukluklar için vaka formülasyonu yapabilmeleri ve kanıta dayalı müdahale stratejileri geliştirebilmeleri hedeflenmektedir.
Ders İçeriği
Ders, travma psikolojisinin temel kavramsal çerçevesini oluşturarak başlar. İlk haftalarda stres ve travma arasındaki ilişki, travmanın tanımı, tarihçesi, türleri ve çocukluk çağı travmaları gibi temel konular ele alınır. Ardından, travmanın nörobiyolojisine odaklanılarak travmanın beyin, zihin ve beden üzerindeki etkileri incelenir. Dersin ikinci bölümü, travma sonrası ortaya çıkan psikopatolojilere odaklanır. Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB) başta olmak üzere, travma ve stresörle ilişkili diğer bozukluklar ve komorbidite (eşlik eden hastalıklar) konuları tanısal ve klinik perspektiften derinlemesine tartışılır. Bu süreçte travmanın gelişim üzerindeki etkileri ve psikometrik değerlendirme araçları da incelenir. Dersin son ve en ağırlıklı bölümü, klinik müdahalelere ayrılmıştır. Bu bölümde, travmaya duyarlı bakımın temel ilkeleri, psikoeğitim ve duygudurum düzenleme becerilerinin öğretimi ile başlayan terapi süreci; Bilişsel Yeniden Yapılandırma ve Duygusal İşleme gibi kanıta dayalı bilişsel ve davranışçı müdahalelerle devam eder. Farklı terapi ekollerinin travma tedavisindeki yeri tartışılarak öğrencinin entegratif bir bakış açısı kazanması desteklenir. Son olarak, terapiyi sonlandırma süreci ve travma sonrası büyüme kavramları ele alınarak ders tamamlanır.
Zorunlu Kaynaklar
Erdur Baker, Ö., Aksöz-Efe, I., & Doğan, T. (2024). Travma Psikolojisi. Pegem.
Önerilen Kaynaklar
Van der Kolk, B. A. (2023). Beden Kayıt Tutar: Travmanın iyileşmesinde beyin, zihin ve beden. Nobel Yaşam.
Herman, J. (2015). Travma ve İyileşme, Şiddetin Sonuçları Ev İçi İstismardan Siyasi Teröre (3. Basım). T. Tosun, Çev.). İstanbul: Literatür yayınevi.
Dersin Öğrenme Çıktıları
- Stres, travma ve travma ile ilişkili bozuklukları tanımlar ve birbirinden ayırabilir.
- Çocukluk çağı travmaları da dahil olmak üzere farklı travma türlerini tanımlar; kültürel ve gelişimsel faktörleri dikkate alarak risk ve koruyucu faktörleri bir vaka formülasyonuna dahil edebilir.
- Travmatik yaşantıların nörobiyolojik, psikolojik ve davranışsal sonuçlarını kapsamlı bir şekilde analiz eder.
- TSSB ve travma ile ilişkili diğer psikopatolojilerin (örn. kompleks TSSB, disosiyatif bozukluklar) ayırıcı tanısını yapabilir ve bir vaka için tanısal bir formülasyon geliştirebilir.
- Bireyselleştirilmiş bir terapi süreci için temel ilkeleri, psikoeğitimi, duygudurum düzenleme tekniklerini ve bilişsel müdahaleleri içeren bir tedavi planı çerçevesi oluşturabilir.
- Travma sonrası iyileşme sürecinde dayanıklılık ve travma sonrası büyümenin rolünü ve bu süreçleri destekleyici klinik yaklaşımları açıklayabilir.
- Çeşitli travma terapisi müdahalelerini (Bilişsel Davranışçı Terapiler, EMDR vb.) eleştirel olarak değerlendirir ve farklı vaka sunumlarına uygunluğunu tartışır.
Temel Alan Dağılımı
Öğretim Yöntem ve Teknikleri
Ölçme ve Değerlendirme
AKTS / İş Yükü
| Etkinlik | Sayı | Süre (saat) | Toplam İş Yükü |
|---|---|---|---|
| Ders Süresi (Sınav Haftası Dahil) | 16 | 3 | 48 |
| Sınıf Dışı Ders Çalışma Süresi | 32 | 4 | 128 |
| Ara Sınav | 1 | 1 | 1 |
| Kısa Sınav | 0 | 0 | 0 |
| Ödev | 0 | 0 | 0 |
| Uygulama | 0 | 0 | 0 |
| Final | 1 | 1 | 1 |
Ders Akışı
| Hafta | Konu | Ön Hazırlık |
|---|---|---|
| 1 | Stres Reaksiyonu ve Travmatik Yaşantı | Travma Psikolojisi Bölüm 1 |
| 2 | Stres ve Travma, Travma Türleri, Travmanın Tarihçesi | Travma ve İyileşme Bölüm 1 |
| 3 | Travmanın Türleri, Etiyolojisi ve Risk Faktörleri | Travma ve İyileşme Bölüm 5; Travma Psikolojisi Bölüm 4 ve 7 |
| 4 | Travma ve Psikopatolojiler: TSSB | Travma Psikolojisi Bölüm 2; Travma ve İyileşme Bölüm 2 ve 6 |
| 5 | Travma ve Psikopatolojiler: Travma ve Stresörle İlişkili Diğer Bozukluklar | Travma ve İyileşme Bölüm 2 ve 6 |
| 6 | Travmanın Sonrası; Eşlik Eden Hastalıklar | Travma Psikolojisi Bölüm 6; Beden Kayıt Tutar Bölüm 11 ve 12 |
| 7 | Travmanın Sonrası; Travmaya Nörobiyolojik Yaklaşım | Beden Kayıt Tutar Bölüm 3,4,5 ve 6 |
| 8 | Ara Sınav Haftası | Dersin Slaytları |
| 9 | Travmanın Gelişim Üzerindeki Etkisi | Beden Kayıt Tutar Bölüm 7,8,9 ve 10 |
| 10 | Dayanıklılık ve Travma Sonrası Büyüme | APA Handbook of Trauma Psychology Cilt 1 Bölüm 22 |
| 11 | Travmanın Psikometrik Değerlendirmesi | APA Handbook of Trauma Psychology Cilt 2 Bölüm 3 |
| 12 | Travma Üzerine Tedavi Yaklaşımları I: Temel İlkeler, Psikoeğitim ve Duygudurum Düzenleme | Travma Psikolojisi Bölüm 14, 15, 16 ve 17 |
| 13 | Travma Üzerine Tedavi Yaklaşımları II: Bilişsel Müdahaleler ve Duygusal İşleme | Travma Psikolojisi Bölüm 14, 15, 16 ve 17 |
| 14 | Travma Üzerine Tedavi Yaklaşımları III: Farklı Terapi Yaklaşımları | Travma Psikolojisi Bölüm 14, 15, 16 ve 17 |
| 15 | Travma Üzerine Tedavi Yaklaşımları IV: Terapiyi Sonlandırma ve Sonrası | Travma Psikolojisi Bölüm 14, 15, 16 ve 17 |
| 16 | Final sınavı | Final sınavı |