İslami İlimler Fakültesi · İslami İlimler (Arapça) · Lisans
AKTS: 4 T+U+L: 2+0+0 Zorunlu
Koordinatör: Prof. Dr. Anmar Ahmad Muhammed MUHAMMED
Öğretim Üyeleri: Prof. Dr. Nabıl Fouly Mohamed MONGY
Dersin Amacı
Dersin amacı Müslüman dünyada ve Batı'da yapılan dinler tarihi çalışmalarını; yeryüzündeki muhtelif dinlerin mahiyetlerini, doğuşlarını, diğer dinlerle etkileşimlerini, teolojik esaslarını, ibadet şekillerini, ahlaki sistemlerini, kurumlarını ve mezheplerini incelemektir.
Ders İçeriği
Bu ders dâhilinde din kavramı ve dinin kökenine ilişkin yaklaşımlar, Dinler Tarihi disiplininin ortaya çıkışı ve Müslümanların dinler tarihi çalışmaları ile Hinduizm, Budizm, Caynizm, Sihizm, Yahudilik, Çin dinleri ve Japon dinlerinin tarihsel gelişimleri, temel inançları, kutsal metinleri, ibadetleri ve mezheplerini muhtelif yönleriyle ele alınacaktır.
Zorunlu Kaynaklar
Adam, Baki, “Yahudilik”, Yaşayan Dünya Dinleri, Ankara 2007.
Yaşayan Dünya Dinleri, ed. Ş. Gündüz, Ankara 2007.
Önerilen Kaynaklar
Aydın, Fuat, Yahudilik, İstanbul 2004.
Anahatlarıyla Dinler Tarihi, İstanbul, 2010.
Güleryüz, Naim, Türkiye Yahudileri Tarihi I, İstanbul 1993.
Günaltay, Şemsettin, İslam Öncesi Araplar ve Dinleri, Ankara 1997.
Gündüz, Şinasi, Pavlus: Hıristiyanlığın Mimarı, Ankara 2001.
Açıklamalar
Derse katılım en az yüzde yetmiş olmak zorundadır.
Kurallar
Derse katılım en az yüzde yetmiş olmalıdır.
Dersin Öğrenme Çıktıları
- Müslüman dünyada ve Batı'da yapılan Dinler Tarihi çalışmalarını ana hatlarıyla değerlendirir.
- Hindistan kültür havzasında ortaya çıkan dinleri tanır.
- Çin'in muhtelif dinlerini öğrenir.
- Japonya'nın dinî inançları hakkında bilgi sahibi olur.
- Din Kavramı ve Dinler Tarihi disiplini hakkındaki akademik perspektifi kavrar.
- Dinlerde ortaya çıkan geleneksel ve modern yapıları, yeni eğilimleri yorumlayabilir.
- Yahudiliğin tarihini, temel inançlarını, dinî uygulamalarını ve ahlaki prensiplerini kavrar.
- Geleneksel Türk Dini inanç ve uygulamaları hakkında bilgi edinir.
- Dinleri benzer, farklı ve ortak noktaları açısından karşılaştırabilir.
Temel Alan Dağılımı
(14) Öğretmen Yetiştirme ve Eğitim Bilimleri%20 (22) Beşeri Bilimler%80
Öğretim Yöntem ve Teknikleri
AnlatımSoru-CevapGösterimBeyin Fırtınası
Ölçme ve Değerlendirme
ÖdevSınav (Yazılı Sınav / Test: Doğru-Yanlış Testi, Çoktan Seçmeli Testi, Kısa Cevaplı Test, Eşleştirmeli Test)
AKTS / İş Yükü
| Etkinlik | Sayı | Süre (saat) | Toplam İş Yükü |
|---|---|---|---|
| Ders Süresi (Sınav Haftası Dahil) | 14 | 2 | 28 |
| Sınıf Dışı Ders Çalışma Süresi | 14 | 2 | 28 |
| Ara Sınav | 1 | 24 | 24 |
| Kısa Sınav | 0 | 0 | 0 |
| Ödev | 0 | 0 | 0 |
| Uygulama | 0 | 0 | 0 |
| Final | 1 | 20 | 20 |
Ders Akışı
| Hafta | Konu | Ön Hazırlık |
|---|---|---|
| 1 | Dinler Tarihi dersinin içeriği hedefleri ve derste kullanılacak materyaller. Ders akışına ve işleyişe dair bilgilendirme. Ders değerlendirme metotları ve kriterleri. Dinler Tarihi biliminin tanımı, doğuşu, kapsamı, metodu, kaynakları; Dinler Tarihi ve diğer bilimlerle ilişkisi. | “Çeşitli Yönleriyle Din”, Günay Tümer (makale). |
| 2 | Evrensel ölçekte Dinler Tarihi kapsamı içinde değerlendirilebilecek ilk çalışmalar. İslam geleneği ve Dinler Tarihi. Müslümanların Dinler Tarihi’ne katkıları. İslam bilim tarihinde Reddiye ve Milel-Nihal türü eserler, bu eserlerin Dinler Tarihi literatüründe sahip olduğu önem. Reddiyelerin içeriği, başlıca Reddiyeler; örnek bir Reddiye metni olarak Samuel b. Yahya el-Mağribi’nin İfhâmu’l-Yehûd isimli Reddiyesi ve önemi. | 1- “Yahudi Asıllı Mühtedi Bilgin Samuel bin Yahya El-Mağribi’nin (ö. 1175) Yahudiliğe Reddiyesi”, Fatma Betül Taş (makale). 2- “Dinler Tarihçisi Olarak İbn Hazm: Genel Bir Bakış”, Süleyman Sayar (makale). 3- Diyanet İslam Ansiklopedisi’nden (DİA) “Reddiye” ve “Milel Nihal” maddeleri. |
| 3 | Dinler Tarihi bilimi içinde kurucu metinler olarak Milel-Nihal türü eserler, bu eserlerin amaçları, kapsamlar ve içerikleri. İbn Hazm’ın Kitabu’l-Fasl Fi’l-Milel Ve’l-Ehva Ve’n-Nihal isimli eseri ile Şehristani’nin Milel Ve Nihal isimli eserinin karşılaştırmalı incelenmesi, söz konusu eserlerin Dinler Tarihi literatürü açısından önemi. | 1- “Tevrat Tenkit Geleneğinin Öncüsü: İbn-i Hazm mı, Spinoza mı?”, Yasin Meral (makale). 2- “Şehristani’nin el-Milel ve’n-Nihal Adlı Eserinde Dinler Tarihine Dair Kullandığı Metodlar”, İ. Taşpınar (makale). |
| 4 | Biruni ve Tahkiku mâ li’l-Hind isimli eserinin Dinler Tarihi bilimi açısından önemi. Dinler Tarihi’nin batılı öncüleri. Dinler Tarihi bilimini kurucusu olarak Max Müller ve çalışmaları. Önde gelen Dinler Tarihçileri olarak Cornelis Petrus Tiele, Pierre Daniel Chantepie de la Saussaye, Rudolf Otto, Joachim Wach, Rafaele Pettazzoni, Mircea Eliade, Friedrich Heiler ve önemli çalışmaları. | 1- “Bîrûnî’nin Karşılaştırmalı Dinler Tarihine Katkısı”, Arthur Jefferey (makale).2- Milel ve Nihal Dergisi, (Biruni sayısı). 3- Dinler Tarihi’nin Batılı Öncüleri, Mustafa Alıcı (kitabın ilgili bölümleri). |
| 5 | Osmanlı’nın son döneminde ve Cumhuriyet sonrasında ülkemizde Dinler Tarihi çalışmaları. Şemseddin Sami, Ahmed Midhat Efendi, M. Şemseddin Günaltay, Mahmud Es’ad b. Emin Seydişehri’nin Dinler Tarihine (Tarih-i Edyan) katkıları. Georges Dumezil’in çalışmaları. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi’nin kuruluşundan günümüze ülkemizde Dinler Tarihi çalışmaları ve bu alanda günümüzde çalışan önemli akademisyenler. | 1- “Türkiye’de Dinler Tarihi Çalışmalarının Tarihsel Seyri”, Cengiz Batuk (makale). 2- Georges Dumezil Dumezil’den Dinler Tarihi Dersler, Ed. Fuat Aydın (kitabın ilgili bölümleri) |
| 6 | Dinin kökenine yönelik vahye dayalı, pozitivist ve antropolojik yaklaşımlar. Bu anlamda XIX. yüzyılın ortalarından itibaren gündeme gelen Natürizm, Animizm, Animatizm, Atalar kültü, Totemizm, İlksel Monoteizm gibi teorilerin değerlendirilmesi. Din kavramının mahiyeti ve muhtevası hakkında çeşitli değerlendirmeler. | 1- Dinler Tarihinin Meseleleri, Kürşat Demirci (kitaptan ilgili bölümler). 2- İlkellerde Din, Edward Evas-Pritchard (kitaptan ilgili bölümler) 3- Diyanet İslam Ansiklopedisi’nden (DİA) “Din” maddesi. |
| 7 | Yahudilik tarihine giriş. “Yahudilik”, “Judaism”, “Yahadut”, “İbrani”, “İsrail” kavramları. Yahudiliğin etnik ve dini kökeni. Hz. İbrahim ve atalar (İbrahim, İshak, Yakup) dönemi. Yahudilik ve ahit kavramı. Tanrı’nın Hz. İbrahim ile ahdi. Seçilmişlik düşüncesinin kökeni. | 1- Ana Hatlarıyla Yahudilik, Salime Leyla Gürkan (kitabın giriş bölümü). 2- “Yahudilikte Din Kavramı ve Din Anlayışı”, Baki Adam (makale). |
| 8 | Vize Sınavı | |
| 9 | İslam kaynaklarında Hz. İbrahim. Hz. İshak ve İsmail. Hz. Yakup ve on iki oğlu. Hz. Yusuf ve İsrailoğullarının Mısır’a girişi. İsrailoğullarının Mısır dönemi. Hz. Musa ve Tanrı’nın Musa’ya vahyi. Hz. Musa önderliğinde İsrailoğullarının Mısır’dan çıkışı. | 1- “Yahudilik ve Hıristiyanlıkta İbrahim”, Ömer Faruk Harman (makale). 2- Diyanet İslam Ansiklopedisi’nden (DİA) “İbrahim” ve “Musa” maddeleri. 3. Hz. Musa, Ali Sayı (kitabın ilgili bölümleri) |
| 10 | On emir. Yeşu önderliğinde Kenan topraklarına giriş. Krallık dönemi. Süleyman Tapınağı’nın (Beyt’ül-Makdis) inşası. Asur ve Babil sürgünü. Tapınağın Babilliler tarafından yıkılışı. | “Yahudi Kaynaklarına Göre Yahudilik” Francine Kaufmann, Josy Eisenberg (makale). |
| 11 | Tapınağın tekrar inşası ve II. Mabet dönemi. Ezra ve reformları. Yahudilik dini düşüncesinde Babil sürgünü sonrası yaşanan dönüşümler. Pers ve Helenistik dönem Yahudiliği. Roma dönemi ve II. mabedin yıkılışı. Yahudi diasporası. | “İkinci Mabed Dönemi Yahudiliğine Genel Bir Bakış”, Ali Osman Kurt (makale). |
| 12 | Orta Çağ’da Yahudilik. Seferad ve Aşkenaz ayrışması. İslam hâkimiyetinde Yahudiler. Abbasiler, Endülüs Emevileri ve Osmanlı hâkimiyetinde Yahudiler. Yahudilerin Avrupa’da çektiği sıkıntılar. Yahudi aleyhtarlığı, holokost ve İsrail devletinin kuruluşu. | 1- İslam Toplumunda Yahudiler: Abbasi ve Fatımi Dönemi Yahudilerinde Hukuki Dini ve Sosyal Hayat, Nuh Aslantaş, (kitabın ilgili bölümleri). 2- Osmanlı Devletinde Yahudiler, Ahmet Hikmet Eroğlu (kitabın ilgili bölümleri). 3- Geçmişten Günümüze Yahudi Tarihi ve Kültürü, Rabi Benjamin Blech, (kitaptan ilgili bölümler). |
| 13 | Yahudilikte kutsal metinler ve dini literatür. Tahah, Mişna ve Talmud kavramları. Kutsal kitap tercümeleri ve tefsirleri. Kutsal kitap kritiğine genel bir bakış. | 1- Ana Hatlarıyla Yahudilik, Salime Leyla Gürkan (kitabın ilgili bölümü). 2- Diyanet İslam Ansiklopedisi’nden (DİA) “Yahudilik” maddesinin ilgili bölümü. 3- Kutsal Kitap Eleştirisi, Eski Ahit Örneği ve Modern Dönem Öncüleri- M. Ali Bağır (makale). |
| 14 | Yahudilikte inanç esasları. Yahudilikte geleneksel ve modern mezhep yapılanmaları. Yahudi mistik geleneği ve Kabala. | 1- “Yahudi İman Esasları”, Ravza Aydın (makale). 2- “İbn Meymun’a Göre Yahudilik’te İman Esasları”, Yasin Meral (makale). 3- “Yahudilikte Peygamberlik ve Peygamberler”, Eldar Hasanov (makale). |
| 15 | Yahudilikte İbadet hayatı. Mabet ve sinagog. Yahudilikte kurban, hac, oruç, sadaka. Şabat ve şabatla ilgili yasaklar. Yahudilikte bayramlar ve özel günler. Yahudi günlük yaşamında öne çıkan dini ve kültürel unsurlar. | 1- Ana Hatlarıyla Yahudilik, Salime Leyla Gürkan (kitabın ilgili bölümleri). 2- “Yahudilikte Dini Sembol ve Kavramlar”, Galip Atasağun (makale). |
| 16 | Final Sınavı |