İslami İlimler Fakültesi · İslami İlimler (Arapça) · Lisans
Dersin Amacı
Mantık dersinin temel amacı, öğrencilerin doğru düşünme ve akıl yürütme becerilerini geliştirerek bilgiyi sistemli biçimde değerlendirebilmelerini sağlamaktır. Bu ders, kavramları netleştirmeyi, tanım yapmayı, önermeleri ve argümanları analiz etmeyi, çıkarım türlerini ayırt etmeyi ve safsataları tanımayı öğretir. Böylece öğrenciler yalnızca akademik çalışmalarda değil, günlük hayatta karşılaştıkları iddiaları da kanıt–sonuç ilişkisi içinde sorgulayabilir; daha tutarlı, eleştirel ve gerekçeli kararlar verebilirler.
Ders İçeriği
Mantık dersi; doğru düşünmenin temel ilkelerini, akıl yürütme türlerini ve bir sonuca geçerken kullanılan kuralların nasıl işlediğini inceler. Bu kapsamda kavram, terim ve önerme gibi yapı taşları; tanım yapma, sınıflama ve çıkarım kurma yöntemleriyle ele alınır. Tümdengelim ve tümevarım gibi akıl yürütmelerin geçerlilik–sağlamlık ölçütleri üzerinde durulur; kıyas, koşullu önermeler ve niceleyiciler gibi biçimsel araçlarla argümanların yapısı analiz edilir. Ayrıca safsatalar (mantık hataları) tanıtılarak günlük hayatta ve akademik metinlerde karşılaşılan iddiaların tutarlılığı, gerekçelendirme gücü ve ikna ediciliği eleştirel biçimde değerlendirilir.
Zorunlu Kaynaklar
Ebheri, İsagoci
Önerilen Kaynaklar
Muhammed Rıza Muzaffer, Mantık, Bilay (Bilimsel Araştırma yayınları), İstanbul, 2021.
Açıklamalar
Derse aktif katılım beklenmektedir. Ön okumaların yapılması ve tartışmalarda aktif rol oynanması beklenmektedir.
Kurallar
Derse yüzde yetmiş katılım zorunludur.
Dersin Öğrenme Çıktıları
- Argümanları yapılandırır, öncül-sonuç ilişkisini değerlendirir ve yaygın safsataları (ör. ad hominem, yanlış ikilem) tespit eder.
- Doğruluk tablosu ve/veya mantıksal eşdeğerlik kurallarıyla çıkarımların geçerliliğini analiz eder.
- Mantıkta temel kavram ve terimleri (önermeler, doğruluk değeri, geçerlilik, tutarlılık) doğru tanımlar ve kullanır.
- Önermeleri sembolik dile çevirir; bağlaçlarla (¬, ∧, ∨, →, ↔) doğru biçimde ifade eder.
- Tümdengelimsel argümanlarda geçerli akıl yürütme biçimlerini uygular (ör. Modus Ponens, Modus Tollens) ve hataları ayırt eder.
Temel Alan Dağılımı
Öğretim Yöntem ve Teknikleri
Ölçme ve Değerlendirme
AKTS / İş Yükü
| Etkinlik | Sayı | Süre (saat) | Toplam İş Yükü |
|---|---|---|---|
| Ders Süresi (Sınav Haftası Dahil) | 14 | 2 | 28 |
| Sınıf Dışı Ders Çalışma Süresi | 14 | 3 | 42 |
| Ara Sınav | 1 | 1 | 1 |
| Kısa Sınav | 0 | 0 | 0 |
| Ödev | 0 | 0 | 0 |
| Uygulama | 0 | 0 | 0 |
| Final | 1 | 2 | 2 |
Ders Akışı
| Hafta | Konu | Ön Hazırlık |
|---|---|---|
| 1 | Mantık nedir? Formel mantığın mahiyeti ve tarihçesi. | Hilmi ziya Ülken, Mantık tarihi, Giriş Kısmı. |
| 2 | Kavramın tanımı, özelliği ve çeşitleri. | |
| 3 | Kavramların delaletleri. | |
| 4 | Kavramlar arasındaki ilişkiler. | |
| 5 | Beş tümel: Cins, tür vs. | |
| 6 | Kategoriler (Aristoteles ve Kant'a göre) | |
| 7 | Kavram tartışması. | |
| 8 | Ara sınav. | |
| 9 | Hüküm ve önerme: Önermenin yapısı ve çeşitleri | |
| 10 | Yüklemli ve şartlı önermeler. | |
| 11 | Önermeler arası ilişkiler ve döndürme. | |
| 12 | .Kıyas: Tanımı ve çeşitleri. | |
| 13 | Analoji ve tümevarım. | |
| 14 | Tasdik türleri ve beş sanat: Beş sanatta kullanılan önerme türleri. | |
| 15 | ||
| 16 |