İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi · Türk Dili ve Edebiyatı · Lisans
Dersin Amacı
Bu dersin amacı, Klasik Türk Edebiyatındaki nazım türlerini, edebi türleri ve sanatları detaylı bir şekilde tanıtarak, bu unsurların estetik ve işlevsel yönlerini kavratmaktır. Öğrencilerin divan edebiyatına özgü nazım türleri ve edebi sanatlarla ilgili temel bilgileri edinmesi, metin çözümleme ve yorumlama becerilerini geliştirmesi hedeflenmektedir. Ayrıca, öğrencilerin seçilmiş beyitler ve metinler üzerinde uygulamalı çalışmalar yaparak, Klasik Türk Edebiyatı terminolojisini etkin bir şekilde kullanmaları amaçlanmaktadır.
Ders İçeriği
Bu ders, Klasik Türk Edebiyatında nazım türleri, edebi türler ve sanatları detaylı bir şekilde ele alır. Konular arasında şunlar yer alır:
- Esmâ-i hüsnâ, esmâ-i nebî, fetihnâme, fütüvvetnâme gibi dini ve tarihi içerikli edebi türler.
- Gazavatnâme, hasb-i hâl, hezl, hiciv, kıyâfetnâme, letâyifnâme, lugaz ve muammâ gibi türlerin tanımı, özellikleri ve örnek metinler.
- Hilye, ıydıyye, işretnâme, kırk hadis, mevlid, mirâçnâme ve münâcât gibi dini ve didaktik türlerin tanıtımı ve özellikleri.
- Tezkire, vefeyâtnâme, surnâme, şehrengiz ve menâkıbnâme gibi tarihi ve biyografik türlerin ele alınması.
- Klasik Türk Edebiyatındaki edebi sanatlara (teşbih, istiâre, teşhis, intak, tevriye, hüsn-i tâlil, mecâz-ı mürsel, kinaye vb.) giriş ve bu sanatların beyit örnekleri üzerinden incelenmesi.
- Metin çözümleme çalışmaları: Günümüz Türkçesine çeviri, edebi sanatların tespiti ve metinlerin anlamlandırılması.
Zorunlu Kaynaklar
Bayram Ali Kaya vd., Klasik Türk Edebiyatı Temel Bilgiler, Kesit Yayınları, İstanbul 2022.- Agah Sırrı Levend, Divan Edebiyatı (Kelimeler ve Remizler – Mazmunlar ve Mefhumlar), Enderun Kitabevi, İstanbul, 1984.
- Ahmet Talat Onay, Eski Türk Edebiyatında Mazmunlar, MEB Yayınları, İstanbul, 2004.
- Ahmet Atilla Şentürk, Ahmet Kartal, Üniversiteler İçin Eski Türk Edebiyatı Tarihi, Dergah Yay., 2007.
- Cem Dilçin, Örneklerle Türk Şiir Bilgisi, TDK Yay., 2009.
- Haluk İpekten, Eski Türk Edebiyatı Nazım Şekilleri ve Aruz, Dergah Yay., İstanbul, 2015.
-İskender Pala, Ansiklopedik Divan Şiiri Sözlüğü, Kapı Yayınları, İstanbul 2022.
-Ömer Faruk Akün, "Divan Edebiyatı", İslam Ansiklopedisi, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
- Rıdvan Canım, Divan Edebiyatında Türler, Grafiker Yay., Ankara, 2014.
Dersin Öğrenme Çıktıları
- Klasik Türk Edebiyatında kullanılan nazım türlerini ve edebi türleri öğrenerek, bu türlerin işlevlerini ve estetik değerlerini kavrar.
- Klasik Türk şiirinde kullanılan teşbih, istiâre, tevriye, teşhis, intak gibi edebi sanatları tanır ve bu sanatların metinlerdeki işlevlerini değerlendirir.
- Esmâ-i hüsnâ, fetihnâme, gazavatnâme, hilye, surnâme gibi türlerin tanımı, özellikleri ve örnek metinlerini analiz eder.
- Nazım türleri ve edebi sanatlar içeren metinleri, beyit beyit çözümleyerek anlamlandırır ve kısa şerh çalışmaları yapar.
- Günümüz Türkçesiyle nesre çeviri yaparak metinleri anlamlandırır ve analiz becerisi geliştirir.
Temel Alan Dağılımı
Öğretim Yöntem ve Teknikleri
Ölçme ve Değerlendirme
AKTS / İş Yükü
| Etkinlik | Sayı | Süre (saat) | Toplam İş Yükü |
|---|---|---|---|
| Ders Süresi (Sınav Haftası Dahil) | 14 | 3 | 42 |
| Sınıf Dışı Ders Çalışma Süresi | 14 | 4 | 56 |
| Ara Sınav | 1 | 8 | 8 |
| Kısa Sınav | 0 | 0 | 0 |
| Ödev | 0 | 0 | 0 |
| Uygulama | 0 | 0 | 0 |
| Final | 1 | 14 | 14 |
Ders Akışı
| Hafta | Konu | Ön Hazırlık |
|---|---|---|
| 1 | Dersin içeriği, işlenişi ve kaynakları hakkında bilgilendirme. Klasik Türk Edebiyatı nazım türleri/edebî türlere giriş. Edebî sanatlara giriş. | Dersin kaynak kitabı olan “Klasik Türk Edebiyatı Temel Bilgiler”in Edebî Türler ve Edebî Sanatlar bölümlerinin giriş/başlangıç bölümleri ile okuma parçaları kısmından Prof. Dr. Ali Nihat Tarlan’ın “Divan Edebiyatında Sanat Telakkisi” başlıklı makalesi okunmalı. |
| 2 | Esmâ-i hüsnâ, esmâ-i nebî, fetihnâme, fütüvvetnâmenin tanımı, özellikleri ve metin örnekleri. Teşbihin tanımı, özellikleri, çeşitleri ve beyit örnekleri. | Ders kitabının ilgili bölümlerinin okunup incelenmesi. İlgili edebî sanatın çözülmeyen örneklerinin çözülmesi. |
| 3 | Gazavatnâme, hasb-i hâl, hezl, hicivin tanımı, özellikleri ve metin örnekleri. İstiârenin tanımı, özellikleri, çeşitleri ve beyit örnekleri. 13-14. Yy. dönem bilgisi. | Ders kitabının ilgili bölümlerinin okunup incelenmesi. İlgili edebî sanatın çözülmeyen örneklerinin çözülmesi |
| 4 | Hilye, ıydıyye, işretnâme, kırk hadisin tanımı, özellikleri ve metin örnekleri. Teşhis ve intakın tanımı, özellikleri ve beyit örnekleri. | Ders kitabının ilgili bölümlerinin okunup incelenmesi. İlgili edebî sanatın çözülmeyen örneklerinin çözülmesi. |
| 5 | Kıyâfetnâme, letâyifnâme, lugaz ve muammânın tanımı, özellikleri ve metin örnekleri. Mecâz-ı Mürsel ve kinayenin tanımı, özellikleri, çeşitleri ve beyit örnekleri. | Ders kitabının ilgili bölümlerinin okunup incelenmesi. İlgili edebî sanatın çözülmeyen örneklerinin çözülmesi. |
| 6 | Maktel, menâkıbnâme ve mersiyenin tanımı, özellikleri ve metin örnekleri. Tevriye, hüsn-i tâlil, tekrîrin tanımı, özellikleri, çeşitleri ve beyit örnekleri. | Ders kitabının ilgili bölümlerinin okunup incelenmesi. İlgili edebî sanatın çözülmeyen örneklerinin çözülmesi. |
| 7 | Mevlid, mirâçnâme, münâcâtın tanımı, özellikleri ve metin örnekleri. Tenâsüp, îhâm-ı tenasüp ve istifhâmın tanımı, özellikleri, çeşitleri ve beyit örnekleri. | Ders kitabının ilgili bölümlerinin okunup incelenmesi. İlgili edebî sanatın çözülmeyen örneklerinin çözülmesi. |
| 8 | Ara Sınav | Tüm konular. |
| 9 | Münşeât, nât ve nasihatnâmenin tanımı, özellikleri ve metin örnekleri. Leff ü neşr ve irsâl-i meselin tanımı, özellikleri, çeşitleri ve beyit örnekleri. | Ders kitabının ilgili bölümlerinin okunup incelenmesi. İlgili edebî sanatın çözülmeyen örneklerinin çözülmesi. |
| 10 | Nevrûziyye, rahşiyye ve ramazâniyyenin tanımı, özellikleri ve metin örnekleri. İktibas, mübâlağa ve telmihin tanımı, özellikleri, çeşitleri ve beyit örnekleri. | Ders kitabının ilgili bölümlerinin okunup incelenmesi. İlgili edebî sanatın çözülmeyen örneklerinin çözülmesi. |
| 11 | Sayfiyye, seyahatnâme ve sergüzeştnâmenin tanımı, özellikleri ve metin örnekleri. Tezatın, îhâm-ı tezatın ve tecridin tanımı, özellikleri, çeşitleri ve beyit örnekleri. Hoca Dehhanî. | Ders kitabının ilgili bölümlerinin okunup incelenmesi. İlgili edebî sanatın çözülmeyen örneklerinin çözülmesi. İzü kütüphanesinden şair hakkında araştırma yapılması |
| 12 | Siyer, surnâme ve şehrengizin tanımı, özellikleri ve metin örnekleri. Tecâhül-i ârif, nidâ ve sihr-i helâlin tanımı, özellikleri, çeşitleri ve beyit örnekleri. | Ders kitabının ilgili bölümlerinin okunup incelenmesi. İlgili edebî sanatın çözülmeyen örneklerinin çözülmesi. |
| 13 | Tezkire, vefeyâtnâme tanımı, özellikleri ve metin örnekleri. Rücû, iştikak ve cinasın tanımı, özellikleri, çeşitleri ve beyit örnekleri. | Ders kitabının ilgili bölümlerinin okunup incelenmesi. İlgili edebî sanatın çözülmeyen örneklerinin çözülmesi. |
| 14 | Kalb, akis, iâde ve tarih düşürmenin tanımı, özellikleri, çeşitleri ve beyit örnekleri. | Ders kitabının ilgili bölümlerinin okunup incelenmesi. İlgili edebî sanatın çözülmeyen örneklerinin çözülmesi. |
| 15 | Karışık edebî sanat örneklerinin işlenmesi. | Ders kitabının ilgili bölümlerinin okunup incelenmesi. İlgili edebî sanatın çözülmeyen örneklerinin çözülmesi |
| 16 | FİNAL SINAVI | Tüm konular. |