TAR 303 - Kronikler ve Tarih Yazıcılığı

Osmanlı tarihi araştırmaları ve genel olarak tarih yazımının temel kaynaklarından biri olan kronik türü kaynak eserleri hakkında öğrencinin bilgi edinmesini, bu kaynaklar ile araştırma yapma becerilerini - kaynak tenkidi - geliştirmesi ve kroniklere dayalı üretilen tarih yazımına ve bilimsel literatüre hâkimiyet kazanmasına yönelik olmakla birlikte mevcut bilinenlere dair eleştirel okumalar yapabilme kabiliyetini geliştirmesi yönünde bir derstir. 

“Göçebenin tarihi yoktur, coğrafyası vardır” sözü, Osmanlı Devletinin ilk yılları için anlamlı bir önerme olduğu gibi, Osmanlı tarih yazıcılığı için de geçerlidir. Devletin kuruluşundan yaklaşık bir asır sonra kroniklerin kaleme alınmaya başlaması da bu önermeyi doğrular. Bu dönem, sözlü gelenekten yazılı geleneğe geçiş ve devletin temellerinin artık sağlam bir şekilde kurulduğu bir miattır. On beşinci yüzyılın başından itibaren, Osmanlı tarih yazıcılığı ilk eserlerini üretmiştir. Bunlar, Türkçe yazılmış nasihat-nameler, kronikler veya Tevarih-i Al-i Osman niteliğindeki ilk Osmanlı tarihleridir. Osmanlı kronikleri, o dönemde çok yaygın olan menâkıb-nâme ve gazavat-nâme türündeki anlatıların özelliklerini taşıyan tarihi eserlerdir.

Osmanlı tarih kaynakları içinde önemli yere sahip olan kronikler, üretildikleri tarihi bağlamı içinde Osmanlı hanedanlık tarihi ve dünya tarihi olmak üzere esasen klasik İslam tarih yazıcılığının bir parçası olarak gelişim göstermiştir. Eleştirel kaynak analizi ile bu eserlerden yararlanmak için kronikçi Osmanlı tarihçilerin eserlerinde kullandıkları kaynaklar, anlatı üslubu, inşa tarzı, eserin yazılma nedeni, kullandığı dilin kültürü ve ruhu, yazarı kimliği ve hakkında bilinenler (sosyal statüsü, ait olduğu zümre ve kültür dünyası, menfaati ve tarafgirliği) gibi bazı noktalara dikkat çekilecektir. İç ve dış tenkit süzgecinden geçirdikten sonra bu eserler araştırma-analiz için kullanılabilecektir.

Kronik türündeki eserler çeşitli bakımdan ele alınabilir ve farklı tarih araştırma yaklaşımları uygulanabilir: siyasi tarih, askeri tarih, zihniyet ve kültür tarihi, söylem analizi, kavramsal tarih, siyasi düşünce ve fikirler, vd.    

Derste işlenen makaleler ve bazı kaynaklardan kesitler ders sonrasında Kampüs Bilgi Sistemi üzerinden paylaşılacaktır.

Kaynak kitaplar:

Ahmet Demirhan, Kuruluş Sarmalından Kurtulmak. Osmanlı ve Hakimiyet Telakkileri,  Dergah Yay., İstanbul, 2019.

Oktay Özel ve Mehmet Öz ed., Söğüt'ten İstanbul'a. Osmanlı Devleti'nin Kuruluşu Tartışmaları, İmge Yay., Ankara, 2019.

Erdem Çipa ve Emine Fetvacı ed., Osmanlı Sarayında Tarih Yazımı, TVYY, İstanbul, 2014.

Suraiya Faroqhi, Osmanlı Tarihi Nasıl İncelenir?, TVYY, İstanbul, 2009.

Feridun Emecen, İlk Osmanlılar ve Batı Anadolu Beylikler Dünyası, Kitabevi, İstanbul, 2003.

Fuad Köprülü, Osmanlı İmparatorluğunun Kuruluşu, Akçağ, Ankara, 2019.

Halil Berktay, "Osmanlı Devletinin Yükselişine Kadar Türkler'in İktisadi ve Toplumsal Tarihi", Sina Akşin ed., Osmanlı Devletine Kadar Türkler, Cem Yay., İstanbul, 2009.

Paul Wittek,Osmanlı İmparatorluğu'nun Doğuşu.

Cemal Kafadar, İki Cihan Aresinde. Osmanlı Devletinin Kuruluşu, Ankara, 1995. 

• Georg Iggers, Bilimsel Nesnellikten Postmodernizme: Yirminci Yüzyılda Tarihyazımı, TVYY, İstanbul, 2016.
• TDV İslam Ansiklopedisi – kavram ve isimler hakkında bilgi için
• F. Develioğlu, Açıklamalı Osmanlıca-Türkçe Lügat;
• Redhouse Osmanlıca Türkçe – İngilizce Sözlük

Başkalarının çalışmalarını (örneğin, test cevaplarını, projesini ya da ödevini kopyalayarak) kendi çalışmanızmış gibi sunmanıza intihal denir. İntihal ve kopya hangi şekilde olursa olsun, maruz görülmeyecek ve doğrudan üniversitenin ilgili kanalları ile muhatap olunacaktır. Eğer kopya çekmeye teşebbüs eder ya da bir ödevi intihal yaparsanız, “0” alacak ve dersten “FF” ile kalacaksınız. Dahası bu durum üniversite yönetimine bildirilecek; uzaklaştırma, ihraç gibi istenmeyen durumların oluşmasına sebebiyet verebilecektir.